سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
742
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
علمى نداشت ، فردى بىنظير بود . تأليفات : 1 - رسائل حدوث ماده ( چهار جزء ) چاپ شده ؛ 2 - روزنامچه سياحت ( شامل وضعيت سياحت و سفر به كشورهاى عراق ، عربستان ، ايران ، جنوب روسيه ، لبنان ، سوريه ، مدينه و مصر ) ، چاپ شده در تاريخ 1330 ه ق ؛ 3 - اصلاح معاشرت و اسلام ؛ ( متن سخنرانى وى در نجف اشرف . ترجمهء اردوى آن از خود مؤلف نيز موجود است ) . 4 - دانشجو و هدف زندگى ؛ 5 - رسول و اخلاق در اسلام ( براى كودكان ) . تأليفات انگليسى : 1 - سياست انگلستان در ايران و پيامدهاى آن ؛ 2 - نامه به مسلمانان تحصيلكرده ؛ 3 - نامه سرگشاده به لرد كرزن ؛ 4 - مقالهها . نام اين كتابها در صفحهء پايانى روزنامچهء سياحت موجود است . ايشان داماد فرزند بزرگ خواجه الطاف حسين حالى بود . غلام حسنين ، كنتورى ص 420 - 419 وى به نام علامه كنتورى معروف است . در شب وفات وى ماه گرفتگى روى داد و مردم آن را به عنوان غم و اندوه همگانى تلقى كردند ، درحالىكه براساس حديثى معروف از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله اين فقط يك وهم است . غلام الحسنين ص 421 - 420 از آثار وى كتابى با عنوان « ترجمهء فلسفه هربرت اسپنسر » است . اين اثر ترجمهء كتاب هربرت اسپنسر با عنوان « فلسفهء تعليم » است . انجمن شرقى اردو در لاهور ، آن را به چاپ رساند كه نخستين كتاب منتشره توسط اين انجمن بود . در مجلهء اصلاح ( مورّخ 1331 ه ق ) ، به كتاب وى با عنوان « تنقيد لطيف » اشاره شده است . همچنين الذريعة « الاسلام و توحيد » را به زبان انگليسى ياد كرده است . غلام السيدين ، خواجه ص 424 - 423 در شرح حال وى اين جمله افزوده مىگردد : وى عضو فعال انجمن كل وظيفه سادات و مؤمنين هند بود و در جلسهء ساليانه 1953 م كه در رامپور برگزار شده بود ، وى به عنوان رئيس جلسه انتخاب شد و مدت سه سال اين سمت را برعهده داشت . غلام حيدر شاه ص 425 شاه غلام حيدر اهل حسينآباد واقع در بلوك مونگير بود . وى شخصى زاهد ، متقى و روحانى بود و نامش تا امروز بر سر زبانهاست . وى مدتى امام جماعت در مومباسا ( كنيا ) بود و مردم آنجا تا به امروز ، نام او را با احترام ياد مىكنند . غلام صادق ص 426 مولانا سيد غلام صادق ، پسر عمو و شاگرد سيد حسن باخدا بود . غلام مهدى ، مدراسى ص 426 از مولانا غلام مهدى در ضمن شرح حال غلام امجد على خان در صفحهء 418 نيز ياد شده است . غنى نقى ، زيدپورى ص 428 - 427 از تصانيف وى ، « رسالهء فرقيه لغت قريب المعنى » است . در الذريعة عنوان آن ، اينگونه آمده است : « فروق اللغات فى الفرق بين المتقاربات » .